new

16 Ιουν 2012

ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΛΑΓΟΥ

Τα τελευταία χρόνια πολλοί κυνηγετικοί σύλλογοι απελευθερώνουν λαγούς είτε δικιάς τους εκτροφής είτε τους αγοράζουν από ιδιώτες. Ο Λαγός (Lepus Europeaus) είναι ίσως το σημαντικότερο ενδημικό θήραμα για τον Έλληνα κυνη­γό και για την ανάπτυξη του και προστασία του δαπανώνται μεγάλα χρηματικά ποσά από τις κυνηγετικές οργανώσεις.

Ο εμπλουτισμός περιοχών με λαγούς, όμως, θα πρέπει να εξετάζεται με μεγάλη προσοχή ως προς την σκοπιμότητα του. Οι κυριότεροι λόγοι γι' αυτό είναι το υπερβολικά υψηλό κόστος εκτροφής του και η ευρεία προσαρμογή και διάδο­ση του είδους σε διαφόρους τύπους βιοτόπων του ελλαδικού χώρου. Η ύπαρξη ήδη ενός άγριου πληθυσμού, στις περισσότερες περιοχές της χώρας, μας παρέχει μοναδική δυνατότητα ανάπτυξης του με κατάλληλες βελτιωτικές επεμβάσεις στο βιότοπο, στις οποίες ανταποκρίνεται θετικά και άμεσα ο Λαγός, ενώ παράλληλα ευνοούνται και άλλα θηράματα.
Έτσι εξασφαλίζουμε με τον πλέον σίγουρο τρόπο την αύξηση του πληθυ­σμού του και πολύ φθηνότερα συγκριτικά με την πανάκριβη απελευθέρωση 10-15 λαγών αμφίβολης ποιότητας, από τους οποίους τελικά το πιθανότερο είναι να επι­ζήσουν ελάχιστοι.
Παρ' όλα αυτά, εάν επιθυμούμε να απελευθερώσουμε λαγούς, έχει μεγάλη σημασία η προέλευση τους, η οποία θα καθορίσει την μεθοδολογία που θα πρέπει να ακολουθηθεί. Εφόσον η περιοχή που προέρχονται έχει τις ίδιες συνθήκες περι­βάλλοντος με την περιοχή που θα απελευθερωθούν(σε περίπτωση που έχουν συλ­ληφθεί από το ελεύθερο περιβάλλον ή έχουν εκτραφεί σε ημιελεύθερης μορφής εκτροφείο με μεγάλους περιφραγμένους χώρους που καλύπτονται από φυσική βλάστηση), οι λαγοί μπορούν να απελευθερωθούν με τη μέθοδο των κιβωτίων.
Εάν οι λαγοί προέρχονται από μακρινό λαγοτροφείο, όπου επικρατούν διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες, ή από λαγοτροφείο εντατικής μορφής -κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να αποφεύγουμε - η απελευθέρωση τότε θα πρέπει να γίνει από πυρήνα προσαρμογής. Πρέπει να προσέχουμε, οι λαγοί που προμη­θευόμαστε να είναι του Μεσογειακού τύπου και όχι της Κεντρικής Ευρώπης, η εμπορική εκμετάλλευση του οποίου είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στο εξωτερικό.
Για τον καθορισμό της χρονικής περιόδου απελευθέρωσης του Λαγού μπορούμε να ακολουθήσουμε τα όσα γενικά αναφέρθηκαν σε προηγούμενο κεφάλαιο. Αυτή η χρονική περίοδος μπορεί να είναι αμέσως μετά τη λήξη του κυνη­γίου του, εφόσον είναι εξασφαλισμένα επαρκή διαθέσιμα σε τροφή και ήπιες κλι­ματολογικές συνθήκες, ή αργά το καλοκαίρι. Η μεταφορά τους, λόγω της ιδιαίτερης ευαισθησίας τους στους θορύβους, το πιάσιμο τους κ.τ.λ., θα πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή και με το δυνατόν πιο ήπιο τρόπο. Η μεταφορά τους μέσα σε σάκους θα πρέπει να αποφεύγεται, γιατί αυτός ο τρόπος αποδείχθηκε επικίνδυνος για τους λαγούς. Γενικά, η απελευθέρωση των λαγών ακολουθεί τους κανόνες και τις βασικές αρχές που περιγράψαμε για τις Νησιωτικές πέρδικες και τους φασιανούς.

Επιλογή βιότοπου
Για να επιλέξουμε την περιοχή απελευθέρωσης, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας όσα περιγράφονται σε προηγούμενα κεφάλαια για ησυχία, τροφή, κάλυψη κ.τ.λ. Ο λαγός είναι ζώο με μεγάλη προσαρμοστικότητα και απαντάται σε ευρύ φάσμα βιότοπων. Ζει σε πεδινές περιοχές με καλλιέργειες μα και σε γυμνά βουνά με αραιή θαμνώδη βλάστηση, σε αραιά δάση κωνοφόρων, πλατύφυλλων, σε θαμνότοπους κ.τ.λ.. Η περιοχή που θα επιλέξουμε, ανεξάρτητα του αν είναι ορεινή ή πεδινή, πρέπει να περιλαμβάνει μια δασοσκεπή ή με θαμνώδη βλάστηση ζώνη, ώστε να προστατεύεται από τους εχθρούς του και να διαφεύγει εύκολα. Απαραίτητα είναι τα ξέφωτα στο δάσος και στους θαμνότοπους, καθώς και τα ανοικτά λιβάδια, ενώ αναπτύσσεται πολύ καλύτερα εκεί, όπου υπάρχουν παραδοσιακής μορφής καλ­λιέργειες με όσπρια, λαχανικά και κτηνοτροφικά είδη (φασόλια , καρότα , τρι­φύλλι κ.τ.λ).
Η μέθοδος της απελευθέρωσης των λαγών από πυρήνες προσαρμογής
Η μέθοδος αυτή ενδείκνυται για άτομα που προέρχονται από μακρινούς τόπους, όπου οι κλιματολογικές συνθήκες είναι διαφορετικές ή από λαγοτροφεία εντατικής μορφής, όπου γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε κλούβες, σε συνθήκες αιχμαλωσίας.
Η κατασκευή των πυρήνων προσαρμογής (περιφραγμένων χώρων) είναι σχετικά απλή και συνίσταται σε μια περίφραξη με κοινό συρματόπλεγμα ύψους 2,5ιη περίπου. Τα 30αη από αυτό θα πρέπει να χωθούν μέσα στο έδαφος ή να δια­μορφωθούν παράλληλα με αυτό και να σκεπαστούν με βράχια και κορμούς δέν­δρων. Ο πυρήνας προσαρμογής πρέπει να περιλαμβάνει ένα κομμάτι τυπικού βιότοπου του λαγού με άφθονη θαμνώδη βλάστηση. Έχει σημασία, ο περιφραγ­μένος χώρος να μην έχει γωνίες, ώοτε να μην κτυπούν οι λαγοί καθώς τρέχουν.
Επειδή ο περιφραγμένος χώρος θα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλος, περί­που 60-65 τετραγωνικά μέτρα για κάθε λαγό, σύμφωνα με το Δρ.Μπασουράκο, δε συνίσταται η κάλυψη του πάνω μέρους του. θα πρέπει, όμως, να δοθεί ιδιαίτε­ρη σημασία στην κατασκευή της περίφραξης, ώστε να μην μπορούν να μπουν αναρριχώμενα αρπακτικά. Εάν υπάρχει η πιθανότητα να εισέλθουν στον περι­φραγμένο χώρο αγριόγατοι, κουνάβια, νυφίτσες, κ.τ.λ, θα πρέπει να τοποθετη­θούν στο πάνω μέρος της περίφραξης, με κλίση 45 μοιρών προς τα έξω, κοφτερές λεπίδες και μεταλλική λεία λωρίδα πλάτους 40-50 οιτι σε ύψος 1,5 ιτι, περίπου ώστε να γλιστρούν και να μην είναι δυνατό να αναρριχηθούν. Επιπλέον αυτών, εάν υπάρχει η οικονομική δυνατότητα, μπορούν να εφαρμοσθούν όποια από τα μέσα προστασίας αναφέρονται σε άλλα κεφάλαια (ηλεκτροφόρα σύρματα κ.τ.λ.).
Μέσα στον περιφραγμένο χώρο θα πρέπει να υπάρχουν άφθονοι θάμνοι, βάτα , κ.τ.λ., όπου οι λαγοί θα μπορούν να κρύβονται την ημέρα, ώστε ο κίνδυνος από τα αρπακτικά πτηνά να μειώνεται στο ελάχιστο. Μεταξύ των θάμνων θα το­ποθετηθούν δύο ή τρία χαμηλά υπόστεγα, κάτω από τα οποία θα πρέπει να υπάρ­χουν ταΐστρες με κοκκώδες φύραμα για λαγούς, βρώμη, καλαμπόκι κ.τ.λ . Έχει σημασία ο τύπος ταΐστρων και ενδεχομένως ποτιστρών, που θα χρησιμοποιήσου­με να είναι ήδη γνωστός στα ζώα ώστε να λαμβάνουν τροφή και νερό στην μορφή που μέχρι τότε τα ελάμβαναν. Μετά την παρέλευση 15-20 ημερών παραμονής των λαγών στο περιφραγ­μένο χώρο θα τοποθετήσουμε και έξω από την περίφραξη ταΐστρες και θα σκορ­πίσουμε τροφές.
Ένας άνθρωπος, κατά προτίμηση αυτός που φρόντιζε μέχρι τότε τα ζώα , όσο το δυνατό πιο ήσυχα θα ανοίξει τη μια πόρτα και θα οδηγήσει έναν αριθμό λαγών έξω από την περίφραξη. (Για την επίτευξη αυτού του σκοπού είναι καλό να έχουμε κατασκευάσει τουλάχιστο δυο πόρτες αντίδια μετρικά στην περίφραξη). Μετά θα κλείσουμε πάλι την πόρτα, και τις επόμενες ημέρες θα απελευθερώνου­με έναν αριθμό λαγών μέχρι που τελικά να απελευθερωθούν όλοι. Σε αυτό το χρονικό διάστημα, που θα διαρκεί η απελευθέροοση, θα πρέπει να φροντίζουμε τις ταΐστρες , οι οποίες είναι έξω από την περίφραξη και, αν είναι δυνατό ,και με­τά την ολοκλήρωση της απελευθέρωσης, για όσο χρονικό διάστημα διαπιστώνου­με ότι τις επισκέπτονται οι νεοαπελευθερωμένοι λαγοί.
Έχει σημασία, οι περιφραγμένοι χώροι προσαρμογής να κατασκευα­σθούν από υλικά συμβατά με το τοπίο και το φυσικό περιβάλλον και εύκολα να αποσυναρμολογούνται και να αποθηκεύονται. Πρέπει να αποφευχθούν τσιμέντα, βαριές κατασκευές , κ.τ.λ, που εκτός του ότι προσβάλουν την αισθητική του τοπί­ου, απομένουν έρημα για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεσμεύουν χρήματα για ένα σκοπό, που στη συγκεκριμένη περιοχή ίσως να είναι μάταιος τα επόμενα χρό­νια. Πρέπει να φροντίζουμε τα ζώα και να τα προφυλάσσουμε από τα αρπακτι­κά, συμφωνά με όσα αναφέρονται για τη μέθοδο των πυρήνων προσαρμογής για τους φασιανούς.

Απελευθέρωση από κιβώτια
Η απελευθέρωση από κιβώτια είναι η πλέον διαδεδομέ­νη μέθοδος στην Ελλάδα και απαιτεί τις λιγότερες φροντί­δες και έξοδα. Ενδείκνυται όμως μόνο για λαγούς που προέρχονται από γειτονικές περιοχές και που είτε έχουν συλληφθεί από το φυσικό περιβάλλον είτε έχουν μεγα­λώσει σε μεγάλους και άνε­τους φυσικούς, περιφραγμέ­νους χώρους, εγκαταστάσεις εκτροφείου ημιελεΰθερης μορφής. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι οι λαγοί να μην έχουν ταλαιπωρηθεί πολύ στo ταξίδι τους .
Οι λαγοί θα πρέπει να μεταφέρονται σε ξύλινα κιβώτια ,διαχωρισμένα σε δύο-τρεις χώρους, σε κάθε ένα από τα οποία τοποθετούνται 1-2 λαγοί. Τα κιβώτια πρέπει να έχουν κατάλληλα διαμορφωμένη πόρτα, ώστε να είναι δυνατό να ανοί­γουν από μακριά με τη βοήθεια σχοινιού. Τα κιβώτια τοποθετούνται σε κατάλλη­λα επιλεγμένη περιοχή κοντά σε πυκνά, γύρω από τα οποία έχουμε ρίξει άφθονη τροφή καθώς και σε αρκετά απομακρυσμένα σημεία .
Με τη βοήθεια του σπάγκου ένας καλά κρυμμένος άνθρωπος και με από­λυτη ησυχία ανοίγει ένα-ένα τα διαμερίσματα των κιβωτίων και οι λαγοί βγαί­νουν ήρεμα και κατευθύνονται στα κοντινότερα πυκνά. Τη νύχτα θα βρουν την τροφή που θα πρέπει να έχουμε ρίξει στην περιοχή και έτσι έχουν περισσότερες πιθανότητες να παραμείνουν. Πρέπει να προσέχουμε, ώστε όλα να γίνουν όσο το δυνατό πιο ήσυχα. Ο Λαγός είναι ζώο ιδιαίτερα δειλό που τρομοκρατείται εύκολα και δε θα πρέπει να πιάνεται και να ενοχλείται χωρίς σοβαρό λόγο .
Aρπακτικα και απελευθερωση θηραματων
Είναι πραγματικά εκπληκτικό πώς τα αρπακτικά προσελκύονται, μόλις αφήσου­με τα πουλιά στους κλωβούς εξοικείωσης ή στους πυρήνες προσαρμογής. Τα αρ­πακτικά, καθ' όλη τη διάρκεια της απελευθέρωσης και μετά την ολοκλήρωση της επηρεάζουν σημαντικά την επιτυχία της προσπάθειας μας.
Πολλά από όσα έχουν ειπωθεί σε αυτό τον πρακτικό οδηγό, επιλογή θέσης, κατασκευή πυρήνων, κλωβών κ.τ,λ., έχουν βασισθεί σε τεχνικές και μεθό­δους που μειώνουν τις απώλειες από τα αρπακτικά σε ένα ελάχιστο ποσοστό. Πρακτικά όμως είναι αδύνατο να κατασκευαστεί πυρήνας προσαρμογής ή κλω­βός εξοικείωσης απόλυτα ασφαλής από εδαφόβια αρπακτικά, όπως νυφίτσες, κουνάβια κ.τ.λ. και γι' αυτό θα πρέπει να εφαρμόζουμε όποιες από τις μεθόδους ελέγχου του πληθυσμού τους επιτρέπονται από το Νόμο. Άλλωστε, ο έλεγχος των αρπακτικών επιβάλλεται στις περιοχές που θέλουμε να απελευθερώσουμε θηρά­ματα εκτροφής, γιατί αγνοούν την ύπαρξη των αρπακτικών, είναι ήμερα, απονήρευτα και ευκολότατα πέφτουν θύματα τους ακόμα και μέχρις ολοκληρωτικής εξόντωσης τους.
Οι αλεπούδες αποτελούντο σημαντικότερο πρόβλημα σε πολλές περιπτώ­σεις, γιατί καταφέρνουν συχνά να πιάσουν μεγάλο αριθμό νεαρών πουλιών και λαγών αμέσως μόλις βγουν από το χώρο προσαρμογής στο ελεύθερο περιβάλλον. Γι' αυτό, ο έλεγχος του πληθυσμού τους είναι απαραίτητος για μια περίοδο δύο μηνών μετά την απελευθέρωση, μέχρι οι λαγοί και τα πουλιά να είναι ικανά να προστατεύσουν τους εαυτούς τους. Ιδιαίτερα δε, εάν η απελευθέρωση γίνεται με κλωβούς εξοικείωσης, τα πουλιά που επιστρέφουν στον κλωβό είναι τρωτά και ευάλωτα. Ένας συνδυασμός κυνηγίου τους με παγάνες και τουφεκισμούς από εξέδρες κ.τ.λ., των αλεπούδων -σε αυτές τις περιπτώσεις- είναι περισσότερο απο­τελεσματικός .
Οι απώλειες των νεαρών θηραμάτων από αρπακτικά πουλιά προέρχονται κυρίως από ημερόβια αρπακτικά, γεράκια κ.τ.λ. ή σπανιότερα νυχτόβια, όπως ο Χουχουριστής. Σε γενικές γραμμές τα προβλήματα που μπορούν να μας δημιουρ­γήσουν τα αρπακτικά πτηνά δεν είναι τόσο σοβαρά, όσο αυτά που μόλις περιγρά­ψαμε.
Όλα τα αρπακτικά πουλιά προστατεύονται από το νόμο και είναι σημα­ντικότατος ο ρόλος τους στην υγεία και ευρωστία των άγριων θηραματικών πληθυσμών.

Οι επιστήμονες του Βρετανικού Οργανισμού θηραματοπονίας (GAME CONSERVANCY) μελέτησαν τη θνησιμότητα που προκαλούν τα αρπακτικά πτηνά στους νεαρούς φασιανούς και κατέληξαν σε ορισμένους τρόπους προστασίας τους, οι οποίοι επιγραμματικά είναι οι παρακάτω :
1. Προτιμήστε να απελευθερώνετε σχετικά μεγαλύτερα σε ηλικία πουλιά, τουλά­χιστον εφτά ή καλύτερα οκτώ εβδομάδων.
2 . Εάν μία απελευθέρωση πρόκειται να πραγματοποιηθεί, προτιμήστε να απε­λευθερώσετε μεγαλύτερα πουλιά τον Αύγουστο παρά μικρότερα τον Ιούλιο.
3. Μην απελευθερώνετε πολύ μεγάλες ομάδες πουλιών και μη συνωστίζεται τα πουλιά στους πυρήνες προσαρμογής. Ο κανόνας των 16 τ.μ για κάθε πουλί πρέπει πιστά να ακολουθείται.
4. Οι πυρήνες προσαρμογής πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον 6θ% φυσική κάλυψη, θάμνων, μικρών δένδρων και ξερών κλαδιών. Οι υπάρχοντες πυρήνες μπορούν να διαμορφωθούν έτσι ώστε να ανταποκρίνονται σε αυτή την αρχή με το να φυτεύουμε κατάλληλους θάμνους και δέντρα κατά θέσεις.
5. Εάν νυκτόβια αρπακτικά αρχίσουν να επιτίθενται στα νεαρά πτηνά, φώτα με περιοδική συχνότητα λειτουργίας, κρεμασμένα σακιά ή σακούλες, κορδέλες αλουμινίου πρέπει να τοποθετηθούν περιμετρικά στο φράχτη και να μετακινού­νται τακτικά. Για να αποτρέψετε γεράκια, διπλοσάινα κ.τ.λ., κορδέλες αλουμινί­ου, σάκοι χρωματιστοί, μεταλλικές μικρές λάμες κ.τ.λ μπορούν να κρεμαστούν περιμετρικά του πυρήνα και στις πιθανές γραμμές εισόδου τους. Όλα αυτά βέ­βαια, πρέπει να απομακρυνθούν, όταν τα πουλιά αρχίσουν να πετούν ικανοποιη­τικά και αρχίσουν να βγαίνουν από τον πυρήνα .
6. Φροντίστε να κάνετε ασφαλείς τους πυρήνες προσαρμογής από εδαφόβια αρ­πακτικά, κατασκευάζοντας προεκτάσεις και περιθώρια σύρματος, τόσο πάνω από το φράχτη, όσο και παράλληλα στο έδαφος. Οι ειδικές επανείσοδοι για τα πτηνά θα αποτρέψουν τις αλεπούδες να μπουν μέσα. Ζεύγος επίσης ηλεκτροφό­ρων συρμάτων θα προσφέρει επιπλέον προστασία. Όλα αυτά θα βοηθήσουν να αποφύγουμε μαζικούς θανάτους πουλιών από θηλαστικά αρπακτικά, που πολλές φορές από λάθος εκτίμηση αποδίδονται στα αρπακτικά πτηνά .
Όλα αυτά τα μέτρα προστασίας έχουν σκοπό να μειώσουν στο ελάχιστο τις απώλειες από τα αρπακτικά. Δε θα πρέπει όμως να δίνουμε βαρύτητα μόνο σε αυτά και να ξεχνάμε τις πιθανές απώλειες που μπορεί να έχουμε από εκδήλωση καννιβαλισμού, αψιμαχίες, συνωστισμό, ασθένειες κ.τ.λ Αυξημένη μέριμνα και προσοχή όλων των παραγόντων που θέτουν σε κίν­δυνο την επιτυχία της προσπάθειας μας πρέπει να δίνεται όχι μόνο κατά τη διάρ­κεια της απελευθέρωσης, αλλά και μετά. Η κατανόηση των δυσκολιών και των κινδύνων που περιλαμβάνει ένα τέτοιο εγχείρημα θα αποτελέσει και τη βάση της στρατηγικής που θα πρέπει να ακολουθηθεί.
Εάν σε όλα αυτά που ήδη αναφέρθη­καν, προστεθεί η πείρα που μέχρι σήμερα έχει αποκτηθεί, θα έχουμε έτοιμα τα μέτρα, τα σταθμά και τα έργα που θα πρέπει να γίνουν, ώστε να επιτευχθεί με επι­τυχία ο αναπληθυσμός μιας περιοχής.
Bιβλιογραφία
Παναγιώτης Ν. Καμπουρογλου